Yellow fever

يئلو فيور

Yellow fever

Yellow Fever

ييلو ـ فيور

اَرتو، پيلو بخار، مڇرن رستي پکڙجندڙ ھڪ وچڙندڙ، مختصر مدي واري پر مختلف شدت واري وائرسي بيماري. شديد حالتن ۾ يرقان (jaundice) سبب چمڙي پيلي ٿي وڃي ٿي جنھن سبب پيلو بخار سڏجي ٿو. ھيءَ بيماري ٻيلائي علائقن مان باندرن مان انسانن ۾ مڇرن جي مختلف قسمن رستي پکڙجي ٿي ته شھري علائقن ۾ انسانن ۾ ايڊيز ايجپٽيءَ (Aedes aegypti) مڇر رستي ڦھلجي ٿي. ھاڻ ييلو فيور رڳو وسطي اميريڪا، ڏکڻ اميريڪا جي ڪن حصن ۽ آفريڪا جي ھڪ وڏي علائقي ۾ ٿئي ٿو. آباديءَ وارن علائقن مان ھن بيماري پکيڙيندڙ مڇر جي خاتمي سبب بيماري گهڻيءَ حد تائين گهٽجي ويئي آھي. ييلي فيور سبب اوچتو بخار ۽ مٿي جو سور ٿي پوي ٿو ته عام طور تي اوڪارا ۽ الٽي به ٿئي ٿي، تيز بخار ھوندي به دل جي ڌڙڪن گهڻي گهٽ ھجي ٿي. گهڻين سنگين حالتن ۾ تيز بخار ۽ شديد مٿي جو سور، ڳچيءَ، پٺيءَ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿئي ٿو. جيري ۽ تريءَ کي تيزي سان ڇيھو پھچي يرقان ٿي پوي ٿو ۽ بڪيون فيل ٿي سگهن ٿيون. ان کانپوءِ ميننجائيٽِس (meningitis) ٿي سگهي ٿي، واتھير/ وات مان رت اچڻ، نڪھير يا معديھير/ معدي مان رت اچڻ ٿي سگهي ٿي (جنھن سبب الٽيءَ ۾ يا ڪرفتيءَ ۾ رت اچي سگهي ٿي)، شديد بيچيني/ ولوڙ ۽ آخر ۾ ڪوما ۽ موت جو سبب بڻجي سگهي ٿي. ويڪسينيشن ڪرائڻ سان ھن بيماريءَ کان ھڪ ڊگهي وقت تائين بچاءُ/ مدافعت (immunity) پيدا ٿئي ٿي تنھنڪري متاثر ھنڌن ڏانھن سفر ڪرڻ کان اڳ ۾ ڪرائڻ گهرجي. ويڪسين جي ھڪڙي انجيڪشن گهٽ ۾ گهٽ 10 سالن تائين بچاءُ ڪري ٿي، ان جا ورلي ڪي سنگين اگرا اثر پيدا ٿين ٿا. 6 مھينن کان گهٽ عمر جي ٻالڪن کي ويڪسين نه ڪرائڻ گهرجي. عام طور تي 6 کان 9 مھينن جي ٻارن کي تيستائين ويڪسين نٿي ڪجي جيستائين انفيڪشن ٿيڻ جو خطرو نه ھجي. حامله عورتن کي به تيستائين ويڪسين نٿي ڪجي جيستائين کين بيماريءَ ٿيڻ جو خطرو نٿو ھجي. ييلو فيور جي وبا دوران ان جي تشخيص ڪرڻ سولي ٿئي ٿي، جنھن لاءِ يا ته رت جي تپاس رستي وائرس الڳ ڪجي ٿو يا وائرس جون اينٽيباڊيون (antibodies) چڪاسجن ٿيون. ييلو فيور جي وائرس لاءِ ڪا به دوا موثر نٿي ٿئي علاج لاءِ رڳو رت جو مقدار برقرار رکجي ٿو، عام طور تي پاڻيٺون ھڻڻ ضروري ٿي پون ٿيون. ھلڪي کان وچٿري بيماريءَ جو شڪار ڪيترا مريض 3 ڏينھن ۾ نوبنا ٿي وڃن ٿا، ان جو ن تمام گهٽ پيچيدگيون پيدا ٿين ٿيون. بيماري اٿلي نٿي پوي، ھڪ ڀيري جي بيماري ٿيڻ کانپوءِ سڄيءَ عمر لاءِ اِميونٽي/ مدافعت پيدا ٿي وڃي ٿي. جڏھن ته علاج باوجود بيماري ڪن حالتن ۾ موتمار ٿئي ٿي.