X rays

ايڪس.ريز

ھڪ قسم جو ننڍيءَ لهر ۽ وڏيءَ توانائيءَ وارو برقناطيسي (electromagnetic) شعاع/ ڪرڻو. ايڪس ڪرڻا بيمارين جي تشخيص ۽ علاج لاءِ عام استعمال ٿين ٿا.ايڪسري، ھڪ ڳوري ڌاتوءَ ٽنگسٽن (tungsten) کي ايڪسري ٽيوب ۾ اليڪٽرانن سان بمباري ڪري پيدا ڪجن ٿا. منجهانئن ننڍي وزن ۾ پيدا ٿيندڙ ايڪسري جسم مان گذرڻ سان ھڪ مخصوص ايڪسري ڊٽيڪٽر پليٽ يا فلم يا فلوريسينٽ اسڪرين تي ان جا عڪس پيدا ڪن ٿا. ايڪسري عڪس کي ريڊيوگراف (radiograph) يا رينٽگينوگرام (roentgenogram) به سڏجي تپاسجندڙ حصي جي اندرين بناوت/ جوڙجڪ ظاھر ڪن ٿا. نھري بناوت جھڙوڪ: ھڏا نه رڳو ايڪسري سٺيءَ طرح سان جذب ڪن ٿا ته ايڪسري پليٽ تي اڇا ٿي ظاھر ٿي پون ٿا. نرم بناوت جھڙوڪ: مشڪ گهٽ ايڪسري جذب ڪري ٿي ۽ خاڪي صورت ۾ ظاھر ٿي پوي ٿي. جيئن ته ايڪسري، جاندار خاص طور تي تيزيءَ سان واڌ ڪندڙ سيل تباه ڪري سگهن ٿا ان سبب ڪينسر جي علاج لاءِ استعمال ڪجن ٿا (ڏسو، radiotherapy). جسم جا ڍانڍا ۽ پاڻيٺ ڀريل حصا ايڪسري ۾ تيستائين چٽا ڏسڻ ۾ نٿا اچن جيستائين اڳـ۾ منجهن ڪو متضاد (contrast) مادو نه اماڻجي. ايڪسري جي ڪنٽراسٽ طريقي سان پتي (ڏسو، cholecystography)، پتي نلين (ڏسو، cholangiography)، پيشاب لنگهه (ڏسو، urography)، معدي (ڏسو، barium X-ray examinations)، رت نلين (ڏسو، angiography; venography) ۽ مغزي ڏوري (ڏسو، myelography) جا ايڪسري ڪڍجن ٿا. ٽوموگرافيءَ (tomography) طريقي سان ڪنھن عضوي يا ان جي ڪنھن حصي/ ڳتريءَ جو ايڪسري ڪڍي سگهجي ٿو جڏھن ته ٽوموگرافي ۽ ڪمپيوٽر گڏي تفصيلي عڪس حاصل ڪري سگهجن ٿا (ڏسو، CT scanning). ايڪسري جا وڏا وزن انتھائي خطرناڪ ٿين ٿا ته ننڍا به ڪي خطرا پيدا ڪري سگهن ٿا (ڏسو، radiation hazards). ايڪسري جون جديد مشينون ۽ اوزار اعليٰ معيار جو عڪس پيدا ڪن ٿا ۽ مريض لاءِ ايڪسري شعاعن ۾ وائکي ٿيڻ جا گهٽ ۾ گهٽ موقعا پيدا ڪن ٿا. ڪنھن مريض جي جنمي عضون کي ايڪسري سبب پھچندڙ جنياتي ڇيھي کي وڌ ۾ وڌ گهٽائڻ لاءِ ليڊ شيلڊ (lead shield) استعمال ڪري سگهجي ٿي. ريڊيوگرافر ۽ ريڊيولاجسٽ پاڻکي شعاعن ۾ وائکي ٿيڻ تي نظر رکڻ لاءِ فلم بيج (film badge) استعمال ڪن ٿا (وڌيڪ ڏسو، imaging techniques; radiography; radiology).