Poliomyelitis

پو.ليو.مايالائيٽس

لولو تپ، ھڪ وچڙندڙ وائرسي بيماري جنھن کي عام زبان ۾ ’پوليو‘ سڏجي ٿو. عام طور تي ھلڪي پر سنگين حالتن ۾ مغز ۽ مغزي ڏوري متاثر ڪري ٿي ته ورلي فالج يا موت جو به سبب بڻجي سگهي ٿي. وائرس، متاثر فرد جي ڪرفتيءَ مان کاڌي رستي پکڙجي ٿو. وائرس ھوا رستي به پکڙجي سگهي ٿو. جن ملڪن ۾ صحت صفائي سٺي نٿي ھجي اتي گهڻن ٻارن ۾ زندگي جي اوائل ۾ ھن وائرس ۾ وائکي ٿيڻ سبب مدافعت پيدا ٿئي ٿي جنھنڪري وائرس ورلي سنگين بيماري پيدا ڪري سگهي ٿو. جن ملڪن جي صحت صفائي جا معيار سٺا ھجن ٿا اتي ھيءَ بيماري نٿي ٿئي پر ۽ جي ٻارن جي ويڪسين ٿيل نٿي ھجي ته وبائي صورت ۾ پکڙجي سگهي ٿي. اھوئي سبب آھي ته انگلئنڊ ۾ 1993 کان پوليو جو ڪو به ڪيس ظاھر نه ٿيو آھي. ڪيترن متاثر ٻارن ۾ پوليو جون نشانيون ظاھر نٿيون ٿين. ٻين کي وائرس جي 3 کان 5 ڏينھن جي انڪيوبيشن پيريڊ (نسرڻ جي عرصي) کانپوءِ ھلڪو بخار، نڙيءَ جو سوزش، مٿي جو سور ۽ الٽي ٿي پوي ٿي. ڪيترا ٻار مڪمل طور تي صحتياب ٿي ته وڃن ٿا پر ممڪن ٿئي ٿو ته کين ميننجس (meninges) جي سوزش ٿي پوي. جنھن جون نشانيون بخار، شديد مٿي جو سور، ڳچي ۽ پٺي سيٽيل ھجڻ ۽ مشڪن جي سور سان گڏ ڳڍڙيون ۽ عام جهٽڪا پئجي سگهن ٿا. عام طور تي فالج ڪجهه ڪلاڪن اندر گهڻي ڀاڱي ٽنگون ۽ ھيٺيون ڍڍر متاثر ڪري سگهي ٿو. جيڪڏھن انفيڪشن، برين اسٽيم (brainstem) ڏانھن پکڙجي وڃي ته ڳِھڻَ ۽ ساه کڻڻ مڪمل طور تي متاثر ٿي سگهي ٿو. تشخيص لاءِ لمبر پنڪچر (lumbar puncture)، رت جي تپاس، نڙيءَ جي سُواب (ڪپھه جي پھي) رستي يا ڪرفتي جي نموني جي چڪاس ڪجي ٿي. مخصوص فالج سان گڏ شديد ڪڻسيل بيماري مان ترت، بيماري ھجڻ جي پڪ ڪري سگهجي ٿي. پوليو جو اثرائتو علاج ڪونھي. عام طور تي غيرفالجي (nonparalytic) مريضن جو علاج بستري جي آرام ڪرڻ ۽ اَنلجيسڪ (analgesic) دوائن رستي ڪجي ٿو. فالج جي حالت ۾ فزيوٿراپي (physiotherapy) ۽ ورلي حالتن ۾ ڪيٿيٽيرائيزيشن (catheterization)، ٽريڪيئوسٽومي (tracheostomy) ۽ ھٿرادو ساه کڻائڻ جي ضرورت ٿي سگهي ٿي. غيرفالجي پوليو (nonparalytic polio) مان مڪمل طور تي بحال ٿي وڃجي ٿو. جن کي فالج ٿي پوي ٿو تن مان اڌ کان مٿي مڪمل صحتياب ٿي وڃن ٿا، چوٿين حصي کان ڪجهه وڌيڪ شديد معذوري جو شڪار ٿين ٿا ۽ 10 مان 1 فوت ٿي وڃي ٿو. انگلئنڊ ۾ پوليو جي بچاءَ جي ويڪسين عمر جي 2، 3 ۽ 4 مھيني ۽ ان جا بوسٽر ڊوز 3 سال ۽ 4 مھيني يا ترت پوءِ ۽ 13 کان 18 سالن ۾ ھنيا وڃن ٿا. ھاڻ جيڪا ويڪسين ھنئي وڃي ٿي ان ۾ اِنئيڪٽِيويٽيد (inactivated) پوليو وائرس ٿئي ٿو ته جيئن ان جا گهٽ ۾ گهٽ ردعمل پيدا ٿي سگهن.