Neurotransmitter

نيوروٽرانسمِٽر

ڪنھن تنتي ڇيڙي مان خارج ٿيندڙ ھڪ ڪيميائي مادو جيڪو ھڪ نيوران (nerve cell) مان ٻئي يا ڪنھن مشڪ جي سيل ڏانھن امپلس موڪلي ٿو. جڏھن به ڪو تنتي امپلس ڪنھن تنتي ڇيڙي تائين پھچي ٿو ته سنيپٽڪ ويزائيڪلن (synaptic vesicles) مان نيوروٽرانسمِٽرَ خارج ٿي ھڪ ننڍڙي وٿي (synapse) ٽپي ھدف/ نشان واري سيل تائين پھچي ھدف واري سيل کي کولي، چارج پارٽيڪل گذاري سيل جي امپلس کي متحرڪ ڪن ٿا نه ته نيوروٽرانسمِٽرَتنتي امپلسن کي ٻنجي سگهن ٿا. تنتي سرشتي (nervous system) جي مختلف حصن ۾ اھڙا ڪيترا ڪيميائي مادا ساڳيا ڪم ڪندا رھن ٿا. ڪيترا نيوروٽرانسمِٽرَ، رت جي گردش ۾ خارج ٿي ٻين نيوروٽرانسمِٽرَن ۽ ھارمونن وارا ڪم ڪري ڏوراھن ھدف وارن سيلن تي عمل ڪن ٿا. ھڪ انتھائي اھم نيوروٽرانسمِٽر، ايسيٽائيلڪولائين (acetylcholine) جيڪو مشڪن سان لاڳاپيل ٿئي ٿو جڏھن خارج ٿئي ٿو ته ھڏائين مشڪن کي ڀيڪوڙي ٿو. ايسيٽائيلڪولائين نيوران به خارج ڪن ٿا جيڪي پگهر جي غدودن ۽ دل جي ڌڙڪن تي ڪنٽرول ڪن ٿا ۽ مغز ۽ مغزي ڏوريءَ وچ ۾ پيغام پھچائين ٿا. ٻيو ڪيميائي مادو نوراڊرينيلائين (noradrenaline/norepinephrine) دل جي ڌڙڪن، رت جي وھڪري ۽ جسم جي دٻاءَ جي موٽ ۾ اعصابي ضابطو رکي ٿو. ڊوپامين (dopamine) جو مغز جي مختلف حصن تي جيڪي چرپر تي ضابطو رکن ٿا ھڪ اھم ڪم ٿئي ٿو. سيروٽينن (serotonin) ھڪ مکيو نيوروٽرانسمِٽرَ ٿئي ٿو، دماغ جي انھن حصن ۾ ٿئي ٿو جن جو واسطو شعوري عملن سان ٿئي ٿو. نيوروٽرانسمِٽرَن جو ھڪ ٻيو گروپ جنھن کي نيوروپيپٽائيڊ (neuropeptides) سڏجي ان ۾ اينڊورفنَ (endorphins) شامل ٿين ٿا جنھن کي دماغ استعمال ڪري سور جي حساسيت تي ڪنٽرول ڪري ٿو.