Neuron

نيورون

Neuron

نيور.ا.ن

ڪو به تنتي/ اعصابي سيل (nerve cell). ھڪ عام نيوران ڪيترن حصن جو جڙيل ٿئي ٿو جنھن ۾ ان جو جسم (cell body)، ڪيترا شاخدار اڀار ڊينڊرائيٽس (dendrites) ۽ تاندوري اڀار ايڪسان (axon، نرِوِ فائبر nerve fibre به سڏجي) ٿئي ٿو. ڪو به ايڪسان پڇڙ وٽ ڇيڙن ۾ شاخجي انھن رستي برقي سگنل، ھدف ڪيل سيلن ڏانھن ھليا وڃن ٿا. گهڻا ايڪسان ھڪ انسوليٽنگ تھه، مايالن (myelin) ۾ ويڙھيل ٿين ٿا جيڪي سگنلن جي رفتار تيز ڪري ڇڏين ٿا. مايالن تھه جي سڄيءَ ڊيگهه دوران جاءِ به جاءِ ڪي وٿيون ٿين ٿيون جن کي نوڊس آف رينويئر (nodes of Ranvier) سڏجي ٿو جن جو ڪم ان عمل ۾ سھائتا ڪرڻ ٿئي ٿو. جيئن ته مايالن تھه نان ڪنڊڪٽِو (nonconductive) ٿئي ٿو تنھنڪري آئن (ion) جي تبديلي (depolarization) رڳو ڪنھن نوڊ وٽ ئي ٿئي ٿي ۽ سگنل، ايڪسان جي ڊيگهه سان ھڪ نوڊ کان ٻئي نوڊ تائين ٽپندا وڃن ٿا. تنتي سرشتي ۾ ڪروڙين نيوران ٿين ٿا جن جا مکيا ٽي قسم ٿين ٿا: سينسري نيوران (sensory neurons) جن جو ڪم حسي رسپٽرن مان سگنل مرڪزي تنتي سرشتي (central nervous system/CNS) ڏانھن نيئڻ ٿئي ٿو، موٽر نيوران (motor neurons) جن جو ڪم سي اين ايس کان پيغام مشڪن يا غدودن تائين پھچائڻ ٿئي ٿو ۽ انٽرنيورانَ (interneurons) جيڪي سي اين ايس ۾ ھڙئي پيچيده برقي سرڪٽ جوڙين ٿا. جڏھن به ڪو نيوران، ڪو برقي سگنل ”فائر“ ڪري ٿو/ موڪلي ٿو ته ھڪ ڪيميائي مادو جنھن کي نيوروٽرانسمِٽر (neurotransmitter) سڏجي، سنيپسس (synapses، ٻين نيورانن جي جنڪشنن وٽان) وٽان ايڪسان جي پڇڙين مان خارج ٿئي ٿو. جنھن جي نتيجي ۾ ممڪن ٿئي ٿو ته اھو نيوروٽرانسمِٽر مشڪ جي ڪنھن سيل کي ڀيڪوڙي، ڪنھن اينڊوڪرائين غدود مان ڪو ھارمون خارج ڪرائي يا ڪنھن ويجهي نيوران کي متاثر ڪري وجهي. مختلف قسمن جا محرڪ مختلف قسمن جي نيورانن کي مشتعل ڪري فائر ڪرائين ٿا. مثال طور؛ سينسري نيوران ممڪن ٿئي ٿو ته جسماني محرڪن جھڙوڪ: ٿڌ يا دٻاءَ سبب مشتعل ٿين. ڪيترن نيورانن جي ڪم تي ڀرسان وارا نيوران، نيوروٽرانسمِٽر خارج ڪري ڪنٽرول ڪن ٿا. ڪي نيوروٽرانسمِٽر، اھڙي سيل جي اندر ۽ ٻاھر غيريقيني ۽ ھنگامي حالت ۾ برقي طاقت ۾ اوچتي تبديلي پيدا ڪن ٿا جيڪا سيل ميمبرين جي ڪنھن ھنڌ تي تمام تيز رفتاريءَ سان سفر ڪري ٿي. ٻيا نيورونل تھن کي مستحڪم رکن ۽ ڪنھن به طاقتور عمل کان بچائين ٿا، ان طريقي سان ڪنھن به نيوران جي فائر ڪرڻ جو طريقو اشتعالي ۽ مزاحمت اثرن تي عمل ڪندڙ توازن تي مدار رکي ٿو.جيڪڏھن اھڙي ڪنھن سيل جو جسم (cell body) ضربجي پوي يا ناقص ٿي وڃي ٿو ته سيل به مري وڃي ٿو جنھن جي جاءِ تي ٻيو ڪڏھن به پيدا ٿي نٿو سگهي. ڪو به ٻالڪ نيوران ن جي وڌ ۾ وڌ انگ سان پيدا ٿئي ٿو جنھن کانپوءِ اھي انگ ۾ لاڳيتو گهٽبا وڃن ٿا.