Meningitis

مي.نن.جاءِ.ٽس

ميننجس (meninges) جي سوزش (مغز ۽ مغزي ڏوريءَ جا تھه) جيڪا عام طور تي روڳ سبب پيدا ٿي پوي ٿي. وائرسي (viral) ميننجائِٽس، سياري جي وبائن ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ نسبتاً معمولي ٿئي ٿي. بئڪٽيريائي (bacterial) ميننجائِٽس موتمار ٿئي ٿي ۽ عام طور تي ھيموفِيلس انفلوئينزئي (Haemophilus influenzae)، اسٽريپٽوڪوڪس نمونيئي (Streptococcus pneumoniae) ۽ ميننجوڪوڪس (Meningococcus) ٽائيپ بي (B) ۽ سي (C) بئڪٽيريا سبب ٿي پوي ٿي. عام طور تي روڳ، جسم جي ٻئي ڪنھن ھنڌ تان ميننجائس تائين رت جي گردش رستي پھچي ٿو. گهڻو ورلي کوپريءَ جي خالن تائين ڪن جي ڪنھن روڳ يا سائنِس (sinus) يا ٽٽل کوپري (skull fracture) کي لڳندڙ ھوا رستي رسي ٿو.ان جون مکيو نشانيون بخار، شديد مٿي جو سور، اوڪارا، الٽي، روشني نه وڻڻ ۽ سِيٽيل ڳچي ٿئي ٿي. وائرسي ميننجائِٽس ۾ نشانيون ھلڪيون ۽ انفلوئيزا جھڙيون لڳي سگهن ٿيون. بئڪٽيريائي ميننجائِٽس جون مکيون نشانيون ورلي ھوش وڃائڻ جي ڪجهه ڪلاڪن کانپوءِ غشي پيدا ٿي سگهن ٿيون. ميننجوڪوڪول ميننجائِٽس جي اٽڪل اڌ ڪيسن ۾ چمڙيءَ ھيٺان ڊٻڙ/ ريش به پيدا ٿي پون ٿا جيڪي دٻاءَ لڳائڻ پوءِ به ختم ٿي نٿا سگهن (ڏسو، glass test). ڊٻڙن/ ريشن جي شروعات سئي جي منھن جيترن نشانن سان ٿئي ٿي جيڪي پاڻ ۾ ملي رھڙن (bruise-like) جيان ظاھر ٿي سگهن ٿا. تشخيص لاءِ لِمبر پنڪچر (lumbar puncture) تپاس ڪجي ٿي. عام طور تي وائرسي ميننجائِٽس جي علاج جي ضرورت نٿي ٿئي ۽ ھفتي ٻن ۾ ڪن به اُگرن اثرن پيدا ڪرڻ بنا ختم ٿي وڃي ٿي. بئڪٽيريائي ميننجائِٽس ھنگامي حالت ٿئي ٿي جنھن جي علاج لاءِ نس رستي اينٽيبِياٽڪ (antibiotics) دوائون ڏجن ٿيون. ترت علاج شروع ڪرڻ سان عام طور تي مڪمل صحتيابي ٿئي ٿي. جڏھن ته ڪن حالتن ۾ مغز متاثر ٿي سگهي ٿو. ھاڻ، ٻارڙن کي بئڪٽيريائي ميننجائِٽس جي ٽن مکيو قسمن کان بچائڻ لاءِ ويڪسينون ڏجن ٿيون جيڪي آھن: ھيموفيلس انفلوئنزيئي بيڪٽيرم (Haemophilus influenzae bacterium)، ميننجوڪوڪس ٽائيپ سي بيڪٽيريم (Meningococcus type c bacterium) ۽ نيوموڪوڪس (pneumococcus) (ڏسو، immunization). بئڪٽيريائي ميننجس جي ٻين قسمن لاءِ، بچاءَ لاءِ انھن فردن کي اينٽيبِياٽڪ دوائون ڏجن ٿيون جيڪي روڳ ۾ وائکا ٿين ٿا. ميننجائِٽس جي ڪن قسمن جي بچاءَ کان سعودي عرب ڏانھن اڏام ڪندڙن جي اِميونائيزيشن ڪجي ٿي. جڏھن ته باقي ملڪن ڏانھن سفر ڪندڙن کي ڏسڻ گهرجي ته اتي وڃڻ کان اڳ ۾ ضروري ھجي ته ڪرائڻ گهرجي.