Herpes zoster

ھر.پيزـ زوسٽر

انھن تنتن (nerves) جو روڳ جيڪي چمڙيءَ جي ڪن حصن کي مھيا ٿين ٿيون ۽ تڪليف ده ڊٻڙن/ ريش جي صورت ۾ ظاھر ٿين ٿيون جن کي شنگلس (shingles) جي نالي سان به سڏجي ٿو، ھرپيز زوسٽر خاص طور تي پيرسنن ۾ عام ٿي پوي ٿي. عام طور تي رڳو جسم جي ھڪ حصي کي متاثر ڪري ٿي. ورلي جڏھن منھن ۽ اک متاثر ڪري وجهي ٿي تڏھن ھرپيز زوسٽر آفٿيلِميڪس (herpes zoster ophthalmicus) نالي سان سڏجي ٿي. ھرپيز زوسٽر، ويريسيلا ـ زوسٽر (varicella-zoster) وائرس سبب ٿي پوي ٿي جيڪو لاکڙو (chickenpox) به پيدا ڪري ٿو. لاکڙي جي حملي کانپوءِ ڪجهه وائرس زنده بچي وڃن ٿا ۽ ڪيترن سالن تائين ڇپ رھن ٿا. ڪن ماڻھن ۾ اِميون سرشتي (immune system) جي طاقت گهٽجڻ سان خاص طور تي پيرسنيءَ ۾ يا بيماريءَ سبب، وائرس وري ڪرُ کڻي ھرپيز زوسٽر پيدا ڪري ٿو. ھرپيز زوسٽر انھن فردن ۾ به عام ٿئي ٿو جن جو اِميون سرشتو دٻاءَ يا ڪن دوائن جھڙوڪ: ڪورٽيڪوسٽِيروائڊ (corticosteroid) يا اينٽي ڪينسر (anticancer) دوائن سبب ھيڻو ٿي ويل ھجي ٿو. جڏھن ته گهڻين حالتن ۾ ھرپيز زوسٽر جو حملو بظاھر ڪنھن به ڪارڻ بنا ٿئي ٿو. ھرپيز زوسٽر جي پھرين نشاني چمڙيءَ جي گهڻي حساسيت ٿئي ٿي جنھن کانپوءِ سور پيدا ٿئي ٿو. اٽڪل 5 ڏينھن کانپوءِ ڊٻڙ ننڍڙن اڀارن، ڳاڙھن نشانن ۾ ظاھر ٿي جلد ئي ڦلوڪڻن ۾ مٽجي، سُڪي، ڇلهر پيدا ڪن ٿا جيڪي لهي وڃن ٿا ته ورلي ننڍڙا چُگهر نشان ڇڏي وڃن ٿا. ھرپيز زوسٽر جي گهڻي سنگين نشاني تنتن جي حملي کانپوءِ انھن کي پھچندڙ نقصان سبب سور ٿئي ٿو (postherpetic pain) جيڪو مھينن يا سالن تائين به ھلي سگهي ٿو. ھرپيز زوسٽر آفٿيلِميڪس قرنيائي السر (corneal ulcer) يا يوويئائيٽس (uveitis) پيدا ڪري سگهي ٿو. جيڪڏھن ڊٻڙ پيدا ٿيڻ کان اڳ ۾ يا ان کان ستت پوءِ علاج شروع ڪجي ته اينٽي وارل (antiviral) دوائون جھڙوڪ: ايسيڪلووير (aciclovir) تڪليفن جي شدت گهٽائين ٿيون ۽ تنتن کي گهٽ ۾گهٽ نقصان رسي ٿو. اينلجيسڪ (analgesic) دوائون به مددگار ٿي سگهن ٿيون.