Herpes simplex

ھر.پيز ـ سِم.پِليڪس

عام طور تي ٿيندڙ ھڪ وائرسي روڳ جنھن ۾ ننڍڙا، پاڻيٺ ڀريل ڦلوڪڻا ٿي پون ٿا، ھرپيز سِمپليڪس ھڪ وچڙندڙ بيماري ٿئي ٿي ۽ عام طور سڌي لاڳاپي سان پکڙجي ٿي. ھن وائرس جا ٻه قسم ٿين ٿا: ھرپيز سمپليڪس وائرس ٽائيپ 1 (herpes simplex virus, type 1/HSV1 ) ۽ ھرپيز سمپليڪس وائرس ٽائيپ2 (herpes simplex viris, type 2/HSV2). گهڻا ماڻھو زندگيءَ ۾ ڪڏھن نه ڪڏھن، عام طور تي ٻالڪپڻي ۾ ايڇ ايس وي 1 ۾ مبتلا ٿين ٿا. شروعاتي حالتن ۾ ممڪن ٿئي ٿو ته ھن روڳ جون ڪي نشانيون پيدا نه ٿين يا ممڪن ٿئي ٿو ته فلوءَ جھڙي بيماري پيدا ڪري وجهي ته ان سان وات جي گهڻي عام رواجي السر به پيدا ٿي پوي ٿي. ان کانپوءِ وائرس منھن جي تنتي سيلن (nerve cells) ۾ ڇپ ھڻي ڇڏي ٿو. گهڻن ماڻھن ۾ وائرس وقت به وقت چست ٿي ڪولڊ سورسِ (cold sores) پيدا ڪري وجهي ٿو. ورلي، وائرس آڱرين کي روڳي تڪليف ده ڦاٽ (eruption) پيدا ڪري وجهي ٿو جنھن کي ھرپيٽڪ وائيٽِلو (herpetic whitlow) سڏجي ٿو. ايڇ ايس وي1، انھن فردن ۾ جيڪي اڳ ۾ چمڙيءَ جي ڪنھن تڪليف جھڙوڪ: مَلي (eczema) ۾ مبتلا ھجن ٿا تن ۾ اِڪزيما ھرپِيٽيڪم (eczema herpeticum) به پيدا ڪري سگهي ٿو (چمڙيءَ جا ڳاڙھا وسيع انداز ۾ پکڙيل ڦلوڪڻا). اِڪزيما ھرپِيٽيڪم جي حالت ۾ ممڪن ٿئي ٿو ته اسپتال ۾ داخل ٿيڻو پوي. جيڪڏھن وائرس اک تائين پھچي وڃي ته اکين جو اٿڻ (conjunctivitis) يا قرنيائي اَلسر (corneal ulcer) به پيدا ڪري سگهي ٿو. ورلي، ايڇ ايس وي 1 دماغ تائين پھچي اِنسيفيلائيٽس (encephalitis) پيدا ڪري وجهي ٿو. جيڪو فرد، اِميونوڊِيفيشنسي ڊسئارڊر (immunodeficiency disorder) يا اِميونوسَپريسنٽ (immunosuppressant) دوائون کائيندڙ ھجي انھن ۾ عام طور تي موتمار روڳ پيدا ڪري سگهي ٿو. ايڇ ايس وي 2 جنسي وچڙندڙ جينائيٽل ھرپيز جو عام ڪارڻ ٿئي ٿو (ڏسو، herpes, genital). ھرپيز سِمپليڪس جي علاج جو مدار ان جي قسم، ھنڌ ۽ شدت آھر ڪجي ٿو. اينٽي وائرل دوائون جھڙوڪ: ايسِيڪلووير (aciclovir) خاص طور جيڪڏھن روڳ جي اوائل ۾ استعمال ڪجن ته فائديمند ٿي سگهن ٿيون.