Fungi

ڦنجي

ھڪ سادي قسم جا پيراسائٽي زندگي گذاريندڙ جيو، جن ۾ کنڀيون (mushrooms)، ٽوڊاسٽول (toadstools)، ڦِيڻ/ خمير(yeast) ۽ مولڊ (moulds) شامل ٿين ٿا. بيماري پيدا ڪندڙ ڦنگين کي ٻن گروپن ۾ ورھائي سگهجي ٿو: فلامينٽيس ڦنگي (filamentous fungi) ۽ ڦِيڻ (yeasts). فلامينٽيس ڦنگي شاخدار تندن جون جڙيل ٿين ٿيون جن کي ھائفي (hyphae) سڏجي ٿو جيڪي ھڪ قسم جو ڄار ٺاھين ٿيون جنھن کي مائسيلِم (mycelium) چئجي ٿو. انھن مان کنڀي ۽ ٽوڊ اسٽول فلِمينٽيس ڦنگس جا پيدائشي حصا ٿين ٿا (جن کي fruiting bodies سڏجي ٿو) جيڪي مردار مادي يا مٽيءَ ۾ پکڙجن ٿا. جڏھن ته ييسٽ ھڪ ـ سيلا (single-celled) جاندار ٿين ٿا. ڪيترا ڦنگي انساني صحت لاءِ يا ته بي مضريا ڪارائتا ٿين ٿا ته ڪي بيماريون پيدا ڪندڙ به ٿين ٿا. ڪن ڦنگين جي فروٽنگ باڊين ۾ زھريلا مادا ٿين ٿا جن کي کائڻ سان وائي ٿي پوي ٿي (ڏسو، mushroom posining). ڪيترا ڦنگي اناجي فصلن کي روڳي، اھڙا زھر پيدا ڪري وائي پيدا ڪن ٿا. انھن ۾ گهڻي عام اھا ڦنگس ٿئي ٿي جيڪا اناج ۾ ارگاٽ (ergot) پيدا ڪري ٿي جنھن جي زھر سبب رت نليون سوڙھيون ٿي وڃن ٿيون ته ٻئي قسم جي، بوھي مڱن تي پيدا ٿي اَفلاٽاڪسن (aflatoxin) پيدا ڪري ٿي جيڪا نه رڳو زھر ته ڪينسري (carcinogen) به ٿئي ٿي. ڪن قسمن جي ڦنگين جا تخم ساه ۾ کڻڻ سان الرجيءَ سبب اَلويولائيٽس (alveolitis) پيدا ڪن ٿا جيڪو ڦڦڙن جي الرجيءَ جو پيدا ٿيندڙ دائمي ردعمل ٿئي ٿو. ان کانسواءِ ورلي ڦنگي تخم ڪن ٻين قسمن جا به الرجيءَ جا مسئلا پيدا ڪن ٿا جھڙوڪ: ايلرجڪ رانائيٽس (rhinitis) ۽ اُڀساھي (asthma). ڪجهه فنجاءِ ڦڦڙن، چمڙيءَ يا جسم جي مختلف ٽشوئن تي حملو ڪري منجهن پنھنجيون ڪالونيون ٺاھي اھڙيون تڪليفون پيدا ڪن ٿا جيڪي ھلڪيءَ خارس کانوٺي شديد، موتمار روڳن جي صورت ۾ سڄي جسم تي ظاھر ٿي (ڏسو، fungal infections) ۽ بيماري (ڏسو، candidiasis) پيدا ڪري وجهن ٿا.